Orain… euskara

Politika hiritarren bizimodua hobetzeko eta haien arazoak konpontzeko jarduera dela argi dugu horretara dedikatzen garen gehienok. Halere, badaude liskarra bilatzea eta arazoak sortzea helburu bakarra dutenak beraietaz hitz egin dadin politikaren lehiaren lehen lerroan egunero tinko ari direla erakutsi nahian.

Horixe da Estatuko ultraeskuindarren alderdiak jarraitzen duen estrategia piromanoa: arazoei irtenbideak aurkitzeko gaitasun eza nabaria izanik, han-hor-hemen oihartzun handia emango dioten gaiak bilatzen dituzte sua piztu eta denbora tarte batez haren aldamenean komunikabideen berotasunean mantenduz.

Euskadiren eskubide historikoak, Katalunia, Gurasoek hezkuntza gaietan erabiltzeko ‘Pin’ delako hori eta orain… euskara, nola ez. Eusko Jaurlaritzak Udaletan gure hizkuntzaren erabilera arautzeko dekretuaren aurkako helegitea jarri dute Euskal Herriko Auzitegi Gorenean “Konstituzioaren aurkakoa” edota “arrazista” dela esanez, besteak beste. Berdin da gezurra izatea edota zenbat lan egin behar izan den gaur egun gure gizarteak lortu dituen adostasunetara heltzeko, haien izateko arrazoia liskarra sortzea baino ez denean.

Dagoeneko inor ez zen harritu beharko ultraeskuindarren jokamolde honekin, horrela hazten ari baitira hauteskundez hauteskunde. Arraroena da Alderdi Popularra haien ildo beretik aritzeko erakusten ari den joera itsua. Oraingoan EAJkook euskara gure interesen alde “instrumentalizatu” egiten dugula aurpegiratu digute, nabaria denean euren helegitea arma politiko moduan erabiltzen adi direla, hain zuzen ere, euren interesen alde.

Estrategia honek ez dauka arrakasta handirik Euskadin, eskubiko hiru alderdiek hauteskundeetan izaten duten babes urria ikusita. Baina, antza denez, politika egiteko modu honekin beste lurralde batzuetan uzta jasotzeko baliagarria zaie; hori bai, hainbeste su eragin ondoren lur gehiegi erre eta ihartzen ez zaien bitartean, ostean zailagoa delako haziak ernatzea eta haztea.

Aspaldiko 2014

Gaur hamar egun bete dira Pedro Sanchez Estatuko Gobernuko Presidente hautatu zenetik; oraintsura arte, ohikoa zen 100 eguneko konfiantza marjina ematea Exekutiboei euren jarduna epaitzeko baina egungo Estatuko politikan hamar egun ere gehiegi iruditzen zaie batzuei eta lehen minututik direnak eta ez direnak zorrotz kritikatzen dira. Izan ere, gaur egun, nahi ala ez, bizitza izugarrizko abiadan doalaren irudipena daukat. Gauzak etorri bezain azkar doaz.

Madrilgo politikan gauza asko gertatu dira eta, behingoz, jarduera normala hastera goazela dirudi. Igandean Ministroen zerrenda argitu zen; bueno, argitzen amaitu zen, aldez aurretik izenak ur tanten moduan ezagutzen joan ginelako. Eta guztien artean, hara non, tolosar bat atera zen. Berri ona “guretzat”; tolosarrontzat, alegia. Kanpo Harremanetarako karteraren ardura, gainera, ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Bejondeiola!

Hala eta guztiz ere, zer pentsatu gehien eman didana Podemos Gobernuan sartzearena izan da. Nire buruari galdera diot: nola irentsiko du bere jendeak urrats berri hau? Gogoan dut, orain dela sei urte, 2014an, Europako Hauteskundeetara aurkeztu zirenean zuten mezua eta oraingoan alderatuta… Egia esan, ez nuen uste ordutik hona Gobernura sartuko zirenik. Ikusiko dugu nola doan baina guztion onerako apustu hau ondo atera beharko litzateke, nahiz eta ez den erraza izango. Gobernu iraunkorra izan dadin bi aldeek zerbait irabazten dutenaren sentsazioa eduki behar dute, bestela “malo”. Ez dakit hori gertatzen ari den ala ez, eta horrela ez bada, lehenago edo beranduago ikusiko dugu, baita nabaritu ere.

Orokorrean, Madrilen politika ozpinduta dago. Oso ozpinduta. Erabiltzen den hizkuntza, esaten direnak… Ez da erraza han mugitzea, baina horretan asko laguntzen du helburuak garbi edukitzeak; eta guretzat Euskal Agenda izan behar da erreferentzia, lehen eta orain; apaltasunez egindako lanarekin, pausuak tentuz baina sendo emanez, gure bidea zuzen egiten jarraitzeko. Eta leihotxo hau gure lanaren testigu izango da.

Usoak eta otsoak

Irakurle preziatua, Gabon jaietan nire testuekin geldialditxo bat egin ostean, berriro nauzu hemen politikan eta batipat Madrilen gertatu diren “berrien berri” zuri eskaintzen.

Hasteko, behingoz Gobernua osatu dela esan dezakegu, eta baita EAJk zerikusi handia izan duela hori horrela izan dadin. Ezokihoa izan arren, aldeko botoa eman diogu, batez ere ‘Euskal Agendaren’ bermea lortu dugulako; gure sei botoak Euskadiren alde joan dira.

Egunotan entzun diogu EH Bilduko ordezkari bati EAJk alderdiaren interesak defendatzeko egin duela, beraiek herriarenak defendatzen dituzten bitartean. Ez dut ulertzen Gernikako Estatutuaren arabera pendiente geratzen diren eskuduntzak EAEko erakundeen ardurapean jartzea, Estatutu berriari irtenbide egokia aurkitzea, lurraldetasun auzian sentimendu nazionalak kontuan hartzea, gure azpiegituretan inbertitzea, kirol eta kulturaren esparruan Euskadik nazioarteko ordezkaritza izan dezan bultzatzea edota Nafarroako Foru Komunitateak Trafiko eskuduntzak jasotzea zergatik ez den herriaren interesak defendatzea eta, aldiz, ezer ez lortzea eta musutruk Sanchezi Moncloara heltzen laguntzea bai.

EH Bilduk betiko papera jokatu du: kalean uso, etxean otso. Madrilen zein Nafarroan dohainik ematen du Gasteizen eman nahi ez duena. Madrilen zein Nafarroan eskubiari aurre egitea helburu dutela esango dute, agian, baina Gasteizen ez dute lotsarik PPrekin bat egiteko Eusko Jaurlaritzaren politiken aurka egiteko bada. Hamaika ikusteko jaioak gara!

Madrilen Gobernua osatu da, baina ez dira momentu errazak otso gehiegi dagoen politikaren oihanean. PPk Voxen itzala eta eragina bere jokabidean islatzen duen bitartean, Pedro Sanchezen Gobernuak bere barnean dauden diferentziak gestionatu beharko ditu. Horrela izan dadila, Gobernu honen alternatiba ez delako itxaropentsu izateko modukoa: PP, Vox eta Ciudadanos hirukotea. Ea osatu berri den Gobernuari lasai uzten zaion eta behingoz gizartearen alde lanean hasten den. Hala bedi.

Politika, salbuespen egoeran

Gezurra dirudi, baina gaur egun albiste da alderdi politiko desberdinen arteko kideen artean elkarrizketak izatea. Arrunta izan beharko litzateke legebiltzarkideen artean hitz egitea baina, nonbait, arraroa, ezohikoa, berezia bihurtu da.

Normal eta ona ikusten dut politikariok kritikatzea, komunikabideen begiradapean egon eta epaituak izatea, baina aspaldi honetan horren ondorioz alderdi politikoak ahultzen ari dira eta hori ez da inondik inora logikoa.

Atzoko gertakizun bat esaten ari naizen isla da. Alderdi Popularreko Bilboko zinegotzi batek barkamenak eskatu behar izan ditu Gabon giroan egindako ekitaldi batean, beste batzuen artean, EH Bilduko beste zinegotzi batekin topa egin zuelako jaso zituen kritikengatik. Ez da lehen aldia antzeko egoera bategatik beste alderdi politiko batzuetako beste kide batzuk kritika zorrotzak jaso dituztela, izan ere noranzko horretara zuzentzen ari da politika pixkanaka-pixkanaka.

Nagusitzen ari den jokabidearen eraginez, alderdi politiko gehienen estrategia epe motzera begira dago: titularra, albistea, txioa, deskalifikazioa, oztopoa, esaldi ingeniosoa… Baina politikak epe luzerago begirada behar du: iparrorratza argi izatea, pauso sendoak ematea, pazientzia izatea, elkarrizketa indartzea, diskrezioa mantentzea, konfiantza lantzea, lan egitea…

Ikusten ari garen moduan, epaileen jarduna politikari gailentzen ari zaio Estatuan, baina alderdien jokabideak ere konplize dira politikaren pisu galtze horretan, izan ere politika husten ari dira; politikak berezko dituen elkarrizketa eta akordioak bilatzeko ahalegina salbuespenak direla ematen du.

Edukia hustu

Aurreko astean, senatariok kargua hartu genuenean, Alderdi Popularreko Rafael Hernandok Konstituzioari men egiterakoan jeltzaleok erabiliko genuen formulaz galdetu zidan pasilloetan. Egun horretan eratu ziren bai Senatua eta baita Kongresua ere, eta zenbait alderdi politikoetako ordezkariek erabili zituzten formulek Itun Nagusiaren edukia hustu egiten dutela iritzita, PPkoek Auzitegi Konstituzionalari diputatu eta senatari bihurriek esandakoak aztertu eta guztiei dagozkien neurriak aplika diezazkietela eskatu diote.

Hizkuntzak baliatzen dituen ihesbideak “adarra jotzea” direla esan du, serio eta irmo, Arabatik Kongresurako hautagaitzarekin herritarren porrota jaso eta gero Segoviako Sotosalbos herrian erroldatu ostean bere alderdiak Senatuan Gaztela-Leon ordezkatzeko hautatu zuen bozeramaileak.

Ez dut ulertzen nolako kezka duten zenbait politikarik formekin edukiekin batere arduratzen ez diren bitartean. Edukia hustea eta adarra jotzea, benetan, lege edo arauen itxurari hainbesteko garrantzia eman eta mamiari lepoa ematea da. Konstituzioari zin egiteko formulak aho betez oihukatu eta testuan jasotzen diren arauei ezikusiarena egitea hipokresiarik handiena da.

Barkatu, hori ez da guztiz egia; Itun Nagusiaren bigarren artikulua euren zereginen zerrendan lehena izaten da beti: espainiar Nazioaren batasun banandu ezina jasotzen duena… nazionalitateei egiten zaion erreferentzia izan ezik, noski, hori zalantzan jartzen dute euren kriterio selektiboarekin. Horretara mugatzen ote da beraien Konstituzioa? Irizpide hori ote da alderdi politikoak ‘konstituzionalistak’ diren ala ez erabakitzen duen bakarra? Eta zer gertatzen da beste hainbat artikulutan jasotzen diren hainbat gairen inguruko hainbat eta hainbat eskubide eta betebeharrekin?

Eta Konstituzioaren blokearen barruan dauden eta Lege Organiko diren Autonomia Estatutuak ez betetzearen aldeko ekimenak gauzatzen dituzten alderdiak  Konstituzioaren aldekoak al dira? Duela gutxi, Auzitegi Konstituzionalak Euskadiren aldeko beste sententzia eman du, oraingoan Gizarte Segurantzaren gestioa Erkidegoari dagokiola ebatziz; beteko al du oraingoan Estatuko Gobernuak?  Rajoyk oraintsu  jakinarazi du, harrotasunez, bera presidente izan den aldian ez diola Euskadiri transferentzia bakar bat ere eman, Estatutuaren arabera dagozkion eskumenak izan arren; hori ez da ez konstituzionala, ez legezkoa, ez bidezkoa.

Edukia husten duten bakarrak edukiari berari huts egiten diotenak dira. Bestelako guztia itxurakeria baino ez da; hori bai adar jotzea!

Black beltza da

Black Friday edo Ostiral Beltza da gaur. Ez zaizkit batere ardura dendetan izango diren eskaintzak baina ohitura honen jatorria zein den jakin nahi izan dut, egunarena eta izenarena hain zuzen ere. Gabon aurreko lehen erosketak egiten ziren lehen eguna izateagatik egin zen ezagun, nola ez Estatu Batuetan; bertan, azaroko laugarren ostegunean Eskerrak Emateko Eguna ospatzen da eta, biharamunean, oparien garaia hasi ohi da.

Izenaren jatorria, aldiz, ez dago oso argi. Interpretazio baikorra eta ezkorra daude: saltzaileek euren balantzeetan izaten zituzten ‘zenbaki gorriak’ beltz bilakatzen ziren eguna zelako diote lehenengoek; erosketak egitera joaten zirenek sortzen zituzten trafiko arazo handiengatik poliziak jarritako izena omen dela diote bigarrenek.

Gure edukazioarengatik, beltza gauza txarrekin lotzen dugu; baita ere, beltzaren kontrakoa zuria dela ikasi dugu. Horregatik, hain zuzen, Vox alderdiaren laguntza behar dutenek hauen barru beltza zuritu beharra ikusi dute. Ultraeskuindarrek, bakarrik asteon, indarkeria matxistaren aurkako adierazpen instituzionalik ez egotea ahalbidetu dute Kongresuan; Madrilgo udaletxean edo Alakantekoan eta beste hainbat tokitan egin duten bezala. Ekintza hauek eta euren agintarietako batek Emakumeenganako Biolentziaren Aurkako Nazioarteko Egunean egin zituen adierazpen gogor eta bidegabeek alderdi horren benetako izaera erakutsi baino ez dute egin. Genero politikan izan da, baina berdin gertatuko da migrazio, eskubide historiko, Autonomia Erkidego eta beste hainbat politikei dagokienez.

Guk argi daukagu Vox-i lerro demokratikoa jarri behar zaiola erakundeetan bere jarduerak eraginik izan ez dezan, azken urteotan hainbeste eragileren artean eraiki dugun ongizatearen gizarteak atzera egin ez dezan. Lerro hori, baina, ez da baliagarria izango Alderdi Popularrak alderdi arrunta izango balitz bezala normaltasunez integratzeko bidea ematen badio: Kongresuko Mahaian postu bat izan dezan ahalbidetuz, haien sentsibilitatea zauritu lezakeen ekimenik ez onartuz… Eta hau hasi besterik ez da egin. Madril, Andaluzia, Murtzia edo beste hainbeste lekutan ematen dioten babesaren prezioa da barrua beltza dutenak zuritu nahi izatea.

La trinchera infinita

Hace pocos días empleé el título de la película de Jon Garaño, José Mari Goenaga y Aitor Arregi, y que encabeza este artículo, para ilustrar la situación política de parálisis en la que se encuentra sumido el Estado español. La nueva obra de los cineastas vascos retrata los avatares de uno de aquellos ‘topos’ que, durante la guerra civil y la represión franquista, estuvieron escondidos tras las paredes de sus casas durante incluso tres décadas para huir de un más que seguro fusilamiento por haber defendido sus ideas republicanas.

Las paredes que lo ocultaban, esas trincheras físicas que posibilitaron su supervivencia, me han recordado a las trincheras de silencio que muchos otros se han autoimpuesto durante muchos años para no hacer peligrar su integridad. Me vienen a la memoria los supervivientes del bombardeo de Gernika, Durango y de otras muchas localidades, que tuvieron que callar ante la infamia de una mentirosa verdad oficial que dogmatizaba que su destrucción había sido producto de la acción de los rojos; el sometimiento de un pueblo ante el temor a la represión del totalitario régimen fascista, vestido de una aparente vida normal. También, por supuesto, el silencio de quienes, años después y ante la barbarie de un terrorismo autodenominado como libertador, optaron por ocultar su ideología política para, como mal menor, no complicarse la vida.

Son páginas de nuestra historia de distinto signo y con algunos capítulos entrelazados; comenzaron hace más de ocho décadas y concluyeron, como quien dice, anteayer. Herenegun. Unas páginas que no han sido escritas en su totalidad y que es necesario completarlas si queremos, verdaderamente, superar una historia dramática y sanar las heridas que aún supuran por su deficiente cicatrización.

En ello está, por ejemplo, la secretaría de Memoria y Convivencia del Gobierno Vasco, con la unidad didáctica sobre la violencia en Euskadi entre 1960 y 2018. Sometida a una lícita crítica, se ha trabajado concienzudamente introduciendo numerosas aportaciones, que serán incluso mejoradas tras la experiencia piloto que se llevará a cabo en primavera en ocho centros educativos, antes de ponerlo en marcha. Un proyecto que ha recibido el respaldo de los principales agentes académicos y universitarios vascos, y que deslegitima de manera inequívoca el terrorismo y la violencia. Sin embargo, ha sido sistemáticamente vilipendiado por los guardianes de las trincheras políticas que, sin atisbo alguno de favorecer la pluralidad, se empeñan en construir una memoria parcial que no es buena ni para la propia memoria, ni para la convivencia, ni para las víctimas.

Afortunadamente, han pasado los años en los que había que cobijarse tras paredes para salvar la vida, aunque todavía hay quienes insisten en levantar muros que tratan de impedir la redacción de un relato real que permita pasar página y favorecer la convivencia. El protagonista de ‘La Trinchera Infinita’ sentía dolor en los ojos al ver, por fin, la luz del sol tras muchos años de oscuridad; a muchos también les dolerá, nos dolerá, reconocer parte de nuestra historia pero, tal y como reza el dicho, la luz es amiga de la verdad.